alacakaranlık seibei gariban japon samurayı, hüzünlü hikaye kahramanı. kahraman dedi isek, sadece başrol oynamasından kaynaklanmıyor kahramanlığı. kızçelerine, kızçeleri kadar aklı olmayan anasına hemi analık, hemi babalık yaptığından kahraman seibei. üstelik de yüreği geniş, gözü pek, bileği kuvvetli. shuuhei fujisawa üstad yazmış, meşhur japon yönetmen yoji yamada yönetmiş, başrolü de son samuray adlı filmden yüzüne aşina olduğumuz hiroyuki sanada namlı babayiğide layık görmüşler. pek de iyi etmişler.

japon milleti tam beş asır birbirini yemiş kardeşim. bizdeki toprak ağasına santim santimine denk olan daimyoların hırsı, öfkesi çekik gözlü milletin çocuklarını birbirine kırdırmış. işte samuray bu dönemin adamıdır. elinde kılıç, savaştan savaşa koşan, ölüm korkusuna kendini kaptırmadan savaş ve kahramanlık meselesini en şiirsel yoldan hemi teorik, hemi pratik ele almış olanlar bu zen denen tasavvufun ehli kahramanlardır. fakat en sonunda iayesu tokugawa, bütün daimyoları önüne katıp dağıtmış, bir daha bela çıkaramayacak hale getirmiş, adada huzuru tesis etme imkanını yakalamıştır. belki bu hikayenin bir kısmını akira kurosawa üstadın kagemusha'sından hatırlayacaksın. o güne kadar ülke üstünde hiç bir hakimiyeti mevzu bahis dahi edilmeyen imparator giyim kuşamı ile dillere destan kyoto şehrinde ikamet edip gününü zevki sefa içinde idare ederken, iayesu tokugawa müzmin imparatoru alıp şimdiki adı tokyo olan edo şehrine mukim etmiş, kendisine bağlılığını sunmuş. velakin bu sadakate kanmayasın diye söylüyorum, iayesu kurnaz adam, sen imparatorsun amma ülkeyi senin adına vekilharç olarak ben idare ederim, azıcık müsade et, hemi de yorulmazsın, yorulup da sıkıntıya düşmezsin diye kendi kendini bu göreve atamış/layık görmüş. üstelik de senin de çok yakından bildiğin shogun titrini almış. işte japon tarihinin bu iki asrı epey huzurlu geçmiştir, velakin az evvel dediğim gibi artık devri samuray nihayete ermiştir. çünkü artık ne tokugawa'dan gayri efendi kalmıştır, ne de savaşacak düşman. üstelik de kılıçlar bile kınında paslanmıştır. zira tüfek icat olup, mertlik bozulmuştur. işte dalga dalga yayılan dalga adamları sabık samuraylar olan roninlerin açlık ile boğuştuğu, tokugawa'ya bağlı olanların ise asker yerine memur haline geldiği dönem bu dönemdir. devrin adı edo dönemidir.

hikaye, japon ülkesinde geçen asrın sonuna doğru edo dönemini bitirip, restorasyon veya aydınlanma dönemini idrak eden meşhur imparator meiji'nin tahta geçtiği günlerde geçer. hatırla, son samuraydaki samurayları kurban eden imparator naha işte budur. olanları bize yıllar sonra yaşlı bir hanım olan küçük kızı ito anlatıcı rolü ile aktarır, kafamızda eksik parça kallmaması konusunda önlem alır. seibei iguchi deyim yerinde ise evkafta memur tipinde fakir ama gururlu olmak özelliği öne çıkan, düşük rütbeli, bizde bürokrata denk gelmesi lazım, aldanmayın diye söylüyorum bir samuraydır. 

adamımız seibei, hanımı genç yaşta verem olup yağmur, hava veyahut toprak tanrılarından birinin rahmetine kavuştuğundan aile efradının bakımını üstlenmek vazifesini metazori kabul etmiş, her gördüğünün hatta kendi oğlunun bile soyunu sopunu soran bunak anacığının, kayano ve ito adlı iki tatlı kızçesinin, süt ineceğinin, kamuşun, bahçedeki domateslerin kollanması ile iştigal eder, ipek böceenin dut yaprağını tüketmesi misali hayatını yiyip bitirmeye bakar. müntesibi olduğu tokugawa aşiretinin kalelerinden birindeki tahıl ambarında sayım yapar, saydığını deftere işler, ekmek parasını kazanır. ancak öyle fakirdir ki, hamam parasını denkleyemediğinden yıkanamaz, leş gibi kokar, kimonosu eski, yırtık pırtıktır. mesai arkadaşları onu hep hakir görür. geçimini sağlamak için samurayların yapması hoş karşılanmadığı halde bahçede çalışmak, odun kırmak, çerden çöpten böcek kafesi yapıp satmak zorunda olan seibei, mesaisi ikindinde bittiğinde derhal koşa koşa evin yolunu tutmak zorundadır. zira yıllık geliri olan 50 koku tabi edilen ölçü pirinç, bütçesinin iki yakasının birbirine denk gelmesine müsade etmeyecek derecede azdır. durumu bu yönden beterdir. aynı dairede çalışan diğer samuraylar, her gün iş çıkışı mermer tenli japon kızlarının servis yaptığı sake barlarında bir tek atıp, nefislerini ezmeden evin yolunu tutmadıkları halde, gece hayatından mali imkansızlık sebebiyle uzaktır. vazife arkadaşları, ikindinde mesaisi bitende derhal evin yoluna düştüğünden alacakaranlık lakabını takmışlardır genç yaşında hayatın zevklerinden mahrum kalmış bu samuraya. japonlar ikindin kelimesini bilmiyor olabilirler vayahut da belki tasogare bu anlama gelir, gavur yüzünden alacakaranlık haline gelmiştir. bakınız : eski dilde kulaktan kulaa oyunu.

bu fakir samurayı mali yönden mahveden karısının altı sene süren verem hastalığında harcadığı doktor, hastane, ilaç masrafından mütevellit iken, son darbeyi hanımının vefatı ile gelen cenaze töreni vurur. izahat : karısı vefat ettiğinde japon milletinin imam/cenaze namazı sadeliğinden bi haber olup, ısrarla cahiliye devri adetlerini sürdürerek meftanın ruhunun kurtuluşu maksadı ile görkemli cenaze törenleri tertip etme arzularıdır. müteveffa hanımının anası babası, kızları için pahalı cenaze töreni ister, seibei el mahkum yapar, hayırlı damat olduğunu ispat ederi. yıllık yevmiyesi olan 50 paranın 20'si cenaze töreninden sonra iflas edince aldığı borçlara kesilir, eline geçe geçe 30 para geçer. hatta samuray'ın ruhunu remiz ettiğinden için ikisinin ayrılması cemiyet hayatında feci derecede kınanması icab eden katana namlı uzun kılıcını satar, ancak kimseye söyleyemez, kınının içinde bambu sopası taşır. heyhat kader, her işte bir hayır var, kaderin oyunu katananın elden çıkması seibei'in hayatını kurtaracaktır.

bu rutin çember böyle dönüp durur iken, film seibei'in kankası iinuma michinojo'nun bacısı ve kızanlıktan arkadaşı dünyalar güzeli tomoe'nin, içip içip kafayı bulanda kendisine bir güzel sopa çeken kocası samuray yüzbaşısı koda'dan boşanıp kaleye geri dönmesi ile seyir değiştirir. tomoe, güzel olduğu kadar maharetlidir, iki güne bir gelip seibei'in kızlarına bakar, evin işlerini toparlar, anası ile ilgilenir,  eksikliği hissedilen evin hanımının vazifelerini kendiliğinden üstlenir, mezhebince çocukluğundan beri aşık olduğu seibei'in hayatını düzene koyup ona faydası olsun diye uğraş verir. bir akşam geç vakit, seibei tomoe'yi abisinin evine bırakırken eski kocası koda'nun sake etkisinde hayli güzel olan kafası eşliğinde şizofren bünyesi ile beraber evi bastığını, yorgan döşek altında sabık karısını aradığına tanık olur. karısını bulamayan bu gaddar ve ayyaş herif, kendi kadın dövmek suçunu unutur, kalenin komutanına kendisini şikayet edip karısından boşadı diye seibei'in can dostu ve kalender birisi olan iinuma'dan öcünü almak maksadı ile kılıçla yapılan halis japon düellosuna davet eder. çok sevdiği arkadaşının tekme tokat hırpalandığını gören seibei, gururunun daha çok kırılmasına müsade etmeyerek kendisini öne atar, koda ile iinuma yerine kendisinin dövüşeceğini, gecenin bir yarısı devam eden ve ev halkını ziyadesi ile rencide eden bu itiş kakışın durmasını rica eder. işte ancak shakespear namlı ingiliz şairinin kader ile dalga geçtiği hikayelerinde rastlanacak vakıa zinciri burada başlar. koda bu blöf sandığı davranışa çok öfkelenir, ertesi gün sabah ezanından sonra nehir kıyısına randevu verir. azman koda karşısında kahramanımızın çok az şansı olduğunu düşünürüz, seibei düelloda ölünce kızlarına, anasına kim bakacak, evi kim çekip çevirecek diye üzülürüz. üstüne üstlük bir de iinuma, aşiretin ölümüne düelloyu yasakladığını, hatta bu cürümü işleyen faillerin ölüm ile cezalandırıldığı kuralını hatırlatır, bizi iyice bedbaht ruh haline sürükler.

sabah erkenden kalkan seibei, eline aldığı tahta bir sopa ile kaslarını ısıtır, bir iki vuruş felan yaparak hazırlanmaya çalışır. ancak ümitsiz yüz ifadesi takınarak çok yavaş olduğunu mırıldanır. düellonun olacağı yere vardığında seibei'in elince hala tahta sopası vardır. koda kendisine sadece tahta parçası ile meydan okuyan bu yiğide ayar olur, kendisine hakaret ettiğini öne sürer. ancak seibei sakindir, gittiği kılıç okulundan bu tahta kılıç ile idman ettiğini, gerçek bir kılıç ile rakibini öldürmek istemediğinden tahta kılıcını getirdiğini izah eder. velhasıl, azman koda'nun saldırısını bertaraf edince daha çok kanımızın ısındığı seibei, tahta sopa ile bir güzel rakibin marizine kayar, daha da durmaz, merhamet gösterdiği halde arkadan saldıran hainin kafasını patlatır, yere serer, üstünü başını düzeltip yoluna devam eder. yönetmen yoji yamada üstadın daha önce çektiği bin tane japon cüneyt arkın'ı tora-san filmlerinden edindiği tecrübe ortaya çıkar, gözü aşina olana on numara kılıç dövüşü sahnesi sunar. aşırı gerçekçi hayata bakışı olan anonim japonun geleneği, bize seibei'in öleceğini nerede ise garanti etmektedir. ancak japon da bize benzemekten kendini alamaz işte. seibei'in hakkını yedirmez, zalimi yere serer, diğerini yüceltir, netice : seibei'in kılıç ustası olduğu ortaya çıkar. tahta sopa ile kazandığı bu düello, ona şöhret sağlar. kendisini hep hakir gören mesai arkadaşları fısır fısır konuşup ne yaman delikanlı olduğundan bahis açmaya başlarlar.

günler geçer. seibei ile iinuma'yı derede balık avlarken görürüz. oltalarını savuru savuru verirlerken, bir yandan da sohbet ederler. söz döner dolaşır, iinuma'nın bacısı güzeller güzeli tomoe'ye gelir. seibei ile ikisinin birbirine aşık olduğunu bilen iinuma, bacısının seibei ile evlenmesini istediğini dile getirir. ancak mağrur seibei, kendisi 50 kokuluk bir adam iken, tomoe'nin 400 kokuluk bir ailenin kızı olduğundan mütevellit yeşilçam'ın meşhur zengin kız/fakir oğlan hikayesine gönderme yapar, yoksulluk dolu hayatını paylaşırken yanında iki kızı ve bunak anasının bakımı gibi ağır yükleri taşıyacağından buna katlanamayacağını düşündüğünü ifade eder, üzüntü içinde hayatının teklifini red eder. müteveffa karım der seibei, 150 kokuluk bir ailenin kızı idi, o bile bu yoksulluğa katlanamadı, tomoe hiç katlanamaz. bu günden sonra tomoe seibei'in evine gitmeyi durdurur. seibei'in alacakaranlığı karanlığa döner...

günler geçer, devran döner, düzen değişir. meiji iktidara sahip olur. her ülkede iktidar el değiştiğinde ne oluyorsa, burada da ol olur. memurlar yerinden olur. iinuma her despot idarede görülebileceği üzere ülke için faydalı olacağına inandığı siyasi fırkayı desteklediğinden başkente tahkikate çağrılır. ümitsiz günler başlar. seibei arkadaşından haber almak ümidi ile sık sık evine uğrayıp sorar. ancak bir haber ulaşmadığını öğrenir.

umulmayan gün, finali teşkil eden hadise gelir evin kapısını çalar. seibei'in daha önceden tanışmak fırsatını bulduğu, değişen iktidar karşısında görevden azl edildiğinde japonların seppuku dedikleri karnını kesmek sureti ile kendini idam etmek fiilini ifa etmekten imtina edip dört kolluya binmektense hayata dört kol ile tutunmaya karaveren kıdemli samuray zen'emon yogo, bu suçu işlediği yetmez gibi bir de evine saklanarak geleni gideni kılıcı ile doğramıştır. kabilede  zen'emon'un evine gidip onun hakkından gelecek yiğit mevcud olmadığından, seibei kaleye çağırılarak bu vazife tevcih ve tebliğ edilir. zira kendisi koda hadisesinden dolayı artık namlıdır. oysa seibei isteksizdir, dahası cemiyetin kurallarına karşı çıkarak bunu ortaya koyar. kendince sebepleri vardır; ancak bunlardan hiç biri korku değildir. gelin sebepleri kendi aazından dinleyelim;

"uzun yıllarımı iki küçük kızım, hasta karım ve yaşlı anam ile geçirdiğimi dile getirmekten mahcubum. bir kılıcı  savurmak için gereken tutkuyu kaybettim. ciddi bir dövüş ve bir insanın canını almak, hayvani bir yırtıcılık ve başkasının hayatını kaybetmesine kayıtsız kalmayı gerektirir. ben artık bunların ikisine bünyem dahilinde sahip değilim. belki bana bir kaç zaman tanısaydınız, dağlarda tek başıma çalışarak kendimi buna hazırlayabilirdim. ancak şu an, korkarım ki tamamen imkansız..."

beklenildiği üzere seibei'in fikri, kararı önemsizdir. karar verilmiştir. bizim kalbimize işleyen bu içli sözler seibei'in kaderine etki edemez.

seibei, sabah kalkar. vazifenin resmi şartı ile kıyafeti ve saçının şeklinin japonun bin yılda teşekkül ettiği samuray kodunu içermesi gerektiğinden, gidip tomoe'nin yardımını rica eder. tomoe gelip seibei'in saçını adet olduğu üzere samuray topuzu yapar. bu arada çayını demler, önüne sürer. devletten vazife almış olmanın vakarı ile seibei, bıçağın kelimenin tam anlamı ile kemiğe dayandığı bu ümitsiz olduğundan sarsak ruhumda fırtına estiren anda dile gelir, tomoe'ye sağsalim döndüğünde kendisi ile evlenmek istediğini söylemek cesareti bulur. tomoe yüzünü eğer, seibei'in yüzüne bakamaz. iki gün önce başka bir teklifi kabul ettiğini söyler. yüreğimiz bir kere daha parçalara ayrılır.

+ tahmin ettiğim üzere seni gönderdiler.
- zen'emon yogo, kabilenin emri ile hayatını almak için geldim. kılıcını çek, lütfen.
+ gel bir içki içelim önce. zor durumda olduğunu biliyorum ancak ben kaçacağım.
- kaçmaktan kastın nedir? + lütfen kaçmama müsade et.
- senin gibi büyük bir kılıç ustasından bu teklifi duyacağıma inanmazdım. görevim seni öldürmek. kaçmana göz yumamam.
+ bu kadar acele etme. beni istediğin zaman öldürebilirsin. seninle biraz sohbet etmek isterim. gel otur. bu güzel bir gün.

anlaşıldığı üzere zen'emon ölmek istememektedir. kendi hayatları üzerine dönen bu kolpayı farketmiş, verilen her bi hakkın yerine getirdiği halde, sırf iktidar el değiştirdi diye hayatından olmak ona anlamsız gelmektedir. üstelik nice badireler atlatmış, hemi karısını hemi kızını bu yolda kaybetmiştir. artık verecek canı kalmamıştır. sözlerim burada bitiyor canım kardeşim. yada oğuz atay'ın dili ile canım insanlar. bu heyecanlı noktada verilen mim, senin bu eserin izlemekten alacağın zevkin berhava olmasına mani olmak kaygısı güder. belki de haddinden fazlasını yazdım bile. ne ise, film güzel. mutlaka izle. son olarak;

+ baba, bir gün örgü örmeyi öğrenirsem kimono dikip para kazanabilirim. ama kitap okumak ne işime yarayabilir ki?
- evet belki kitap okumak sana örgü örmek kadar faydalı olmayabilir. ancak okumak zihin kuvvetini pekiştirir. dünya değişebilir. eğer zihnin kuvvetli ise hayatta kalabilirsin. bu hem erkekler, hem de kızlar için geçerlidir.

Leave a Reply