rhizome veya bizdeki karşılığı köksap nedir ? bazı bitkinin kökü toparlak şişkince olur, bunu depo olarak kullanır, buradan sürgün verir sağa sola yatay rasgele dağılıp yeni şube açar, araziye yayılır. köksaplı bitkiler daha dayanıklıdır, sıkıntıya direnecek mecalleri vardır bunların. wiki' de misal veriyor zencefil diyor, bambu diyor, başka bir iki nebat daha sayıyor bu evsafta. çoğu nebatı buradan yeşertmek mümkündür. misal patates çuğaltacaksın, malum bu bir köksaptır ve kabuğunda mevcut düğmelerden sürgün verir yeşil yeşil, işte bunları kesip toprağa gömende o patlak yeşil bişeye benzemez bilahare taptaze bir patatese neşvünema edecektir. 

köksap' ın bir mühimi daha, bu dağanık kök yapının hakkaten beyle kök yumruları pek şekilsiz, toprağın altında kendinden epey bir salmış gibi, tam beden etek yahut pantol giyende götini toparlayamayan tombul kızlara benzer surette felsefi bir metafor olarak kullanılmasıdır.

deleuze ve guattari kapitalizm ve şizofreni projelerinde veri bilgi istif tarif ve tasnif sürecinin hiyerarşik olmayan, çoklu giriş ve çıkışa müsait yapısını köksapa benzettiler. deneyimin veya kurgunun bir ağaca, bir yola benzetilmesini hatırlayın. hemi ağaç, hemi yol ileri daima ileri mucibince mecburi bir hiyerarşi içerecektir. bu nevi mimarinin mevcut imkanları insan fikrini ve imkanlarını da belirleyeceği için adamlar lineer hiyerarşik yapıların karşılayamadığı kimi sapmaları köksap benzetmesi ile kavramsallaştırmayı deniyorlar ve rasgelelik, yataylık, dağanıklık içeren girdiçıktılar halihazırda köksap yapılar olarak tarif ediliyor.

dağanık yapıların en bilinen örneği internet, bilhassa torrent benzeri dosya paylaşım programları, sonra karaborsacılar torbacılar ve terör odakları yine misal olarak verilebilir. köksap yapılarda düzen olmadığı gibi lider filan da yoktur, bu sebeple bunların bir parçasını imha etmek yapıyı ortadan tamamile kaldırmaya yetmeyecektir. köksap benzetmesi iyi kötü anlaşıldı ise kavrama ilişkin az daha tafsilata girmekte fayda olabilir.

memeli bir hayvan olmaktan başka vasfı olmayan insan, gün içi ömür boyunca sayısız bilgiye maruz kalır ve bunları belli bir hiyerarşi içinde istiflemesi mümkün olmadığı için kimi biriktirme - sonradan erişebilme stratejilerine ihtiyaç duyar. gelen veriyi şifrelemek çözümlerden biridir. gelen veriyi budamak, özüne ulaşmak yöntemlerden biridir. elbette zip dosyayı unzipped haline getirebilecek algoritmalara sahip olmak mutlaka gereklidir yoksa onca kırpıntının arasında zihin boğulabilir. gelen veriyi eyle hemen içeri almamak olabilir. verinin gelişi bir yana, bir de çıkışı vardır söz konusu olan. konuşmak, yazmak, ıvır zıvır şu bu. dikkat çekici olan, her türden veri girişi mecburi olarak dağanık olmasına rağmen veri çıkışının bilmem ne götten sebeple belirli
bir hiyerarşiye sahip olmasına ilişkin gündelik hatta ömürlük tedbirimizdir. blog
yazılarını pek ciddiye almayız, öte yandan edit edilmiş, kütüphaneye kurulmuş bir kitabın ağırlığı içindeki fikrlere ilişkin mühim bir referanstır. yaşadığımız evin kapısı penceresi masası perdesi neredeyse önceden belirlenmiş gibidir, biz o evlerde sığıntı gibi yaşarız ve oradaki varlığımızın izlerini silmek ister gibi delirmiş surette tertip düzen kovalarız. bilhassa ev içlerinin ameliyat odası gibi steril olmasına karşın sokakları bok götürüyor olabilir, olsun varsın. sokaklar köksap yapılardır, o ise evler basit mimari içermelidir yoksa biri başkasının evine girebilir, bu da istenen bişe olmamalıdır (hırsızlık köksap hareket tarzının lineer bir mimariye çarpıştırılmasını mutlaka içerir; burada olan, hırsızın dikey mülkiyet fikrini yatay olarak ihlal etmesidir). yine wiki' de köksap kavramının pedagojik arazilerde de kullanıldığı yazıyor. köksap öğrenim modelleri kısaca anlatılıyor. misal basit olarak bir öğretmen vardır bir de öğrenci, yukarıdan aldığı verileri işleyecek ve oluşturduğu taslak yapılar sürekli olarak denetlenecektir. öğrencinin mimari fikri öğretmenin mimari fikrile çelişecek olursa şu hep bildiğimiz sıkıntılar ortaya çıkacaktır. sürecin semptomu da bellidir; başarısız oldunuz daha çok çalışmanız gerekir.

lineer mimariye iman etmiş olanların önerdikleri cemiyet yapılarında da mutlak bir lider vardır, lider yoksa da onu içeren bir plan vardır ve önceden tanımlanan süreçte sapmaların ortaya çıkması istenmez. bunlar hastadır, hepsinin canı cehenneme diyemem çünkü kavrayışıma göre resmin nasıl okunduğu ona olan mesafemize ve fizik vaziyetimize bağlı olduğu gibi o sıra haletiruhiyemiz ne halde ise o da okumaya son derece tesir edecektir ve maruz kaldığımız resimdeki veri asasen aynen bizim gibi sürekli olarak değişmektedir; bu sebeple kesin fikirlerden mutlaka kaçınmak gereklidir, bilhassa ilkeler vaz etmekten filan kaçınmalıyız ama ilkeleden kaçınmak gerekmek dediğimde bu da bir ilke olmamalıdır. köksap yapıların naz niyazı çekilecek gibi değildir, o ise dikey
hiyerarşiler ne kadar da rahattır aziz kardeşim, bakınız sofular ve taraftarlar ne kadar mutlu insanlardır derinde yaralanmış ölmek üzere, hatta bir kısmı ölmüş de sağmış gibi zombiye bağlamış olsa bile.

yakın oldu, ittihat ve terakki' nin yönetim biçimine ilişkin bir iki bişe duydum. buna göre, bunların başkanları yok. yönetim kurulu toplandığında kendilerine geçici bir başkan seçiyorlar. kararlar alınıyor, kayıtlar tutuluyor ve toplantı dağatılıyor. üyelerden herhangi biri veya birkaçı yeniden toplanmak lüzumunu hissederse başkana topla bizi dei işmar ediyor, başkan üyeleri toplantıya çağarıyor ve orada ilk iş yeni bir başkan seçiliyor. işbu sebeple ittihat terakki üyeleri arasında hiyerarşi denecek bir alt üst ilişkisi bulunmuyor ve istimi yakalayan kısa zamanda cemiyetin bütün imkanlarını istediği gibi kullanabiliyor (bkz: enver paşa' nın yükselişi ve düşüşü). yakın tarihten köksap meselesine bir misal da ergenekon hercümercinden vermek mümkündür. bunun başında kim var aceba sorusu bu minvalde geçersiz bir sorudur, asas sorulması gereken köksapın bir kısmı mülga ise şimdi ne gibi yapıların canlı olabileceği, hangi yan yapının öne çıktığı, faal olduğu gibi ıvır zıvırdır.

hiyerarşide yan yapılar, sapmalar olmuyor mu denebilir. elbette oluyor. misal dini hiyerarşilerde bu yatay sapmalar sıklıkla söz konusu olur. din tanım ve işlevi gereği nerede ise sonsuz uzamda veri içerir, bir kısım birey veya birden fazla kimse ise bu imkanı yanlara doğru ilerletmek isterler, zaman ve kuvvet harcayarak sonunda bunu becerirler de. o ise dikey yapılarda yanlara doğru ilerlemek sistemin statiğini bozup ne var ise hepisini alaşağı olmakla karşı karşıya getirebilir. işbu nedenle tüm dikey yapılarda düzenli budamalar gerçekleştirilir, hatta budamanın mevsimi ve biçimi de belirlenip hiyerarşi zamansız ve yabancı hale getirilerek dayanımı arttırılır. bu hadisenin en iyi örneği kilise engizisyonu ve neredeyse her dinde rastlanan sapkın mezheplerdir. bir başka örnek de kontrpuan denen müzikal yapılardan verilebilir ama onu
da başka zaman hatta mümkünse bir başkası yapı versin zate müzikten o kadar anlamıyorum pek.  
 
ne ise. mevzuu köksap olduğu için rasgele dağalarak gidiyor. devam etmenin manası yok. tafsilatı ayrica kurcalamak lazım. şurada köksap hakkında güzel yazılar var. şu wiki' deki bağlantı. patates yeşertmek için yeterli bir başlangıç oldu sanıyorum. kesin bir fikrim olmadığına çok memnunum şimdi bu meseleyi ucundan öğrendiğimden beri. neise. ağazımı bozmadan yazıyı dağanık vaziyette aynen beyle bırakayım bare.